|
Mustafa Kemal Ataturk
Mustafa Kemal werd op 12 maart geboren in het nu… Griekse Salonika (Thessaloniki), als zoon van een kleine ambtenaar die nadien houthandelaar werd. Als twaalfjarige ging hij studeren aan de militaire scholen van Salonika en het Tunesische Monastir, instellingen die broeihaarden waren van het anti-Turkse Griekse en Slavische nationalisme. In 1899 kwam hij terecht op de militaire academie van Istanbul en in januari 1905 droeg hij al de sterren van kapitein.
Zijn loopbaan begon vlug met een verbanning. Wegens zijn sympathie voor de Jonge Turken, die het autocratisch Ottomaans rijk bestreden, werd hij naar Syrië gezonden. Daar richtte hij in 1906 de geheime Vaderland - en Vrijheidsvereniging op. Na zijn overplaatsing naar Salonika, het jaar daarop, sloot hij aan bij de Jonge Turken die in juli 1908 een succesvolle revolutie uitvoerden. Mustafa Kemal speelde toen echter geen centrale rol in die groepering.
In 1911 en 1912 vocht hij in Libië mee tegen de Italianen. Hij was intussen bevorderd tot majoor en werd verantwoordelijk voor de verdediging van de Dardanellen tijdens de Balkanoorlog van 1912-1913. Toen Turkije de Duitse zijde koos in Wereldoorlog I speelde Mustafa Kemal een cruciale rol in de strijd tegen de geallieerden tijdens de slag omGallipoli (1915). Nadien kreeg hij militaire verantwoordelijkheden toegewezen in Syrië en de Kaukasus. Na de Duits-Turkse nederlaag in 1918 keerde hij terug naar Istanbul op het ogenblik dat de geallieerden - en de Grieken - Anatolia wilden opdelen.
Op 15 mei 1919 hadden de Grieken Izmir bezet. Mustafa Kemal bereikte vier dagen later Samsun als inspecteur van het 3de Leger. Meteen organiseerde hij de Turkse eenheid en verdediging, die echter niet alleen af te rekenen had met de Griekse aanwezigheid maar ook met het Ottomaanse sultanregime dat zich blijkbaar niet bij de feiten wou neerleggen.
Toen in 1920 de sultan in diskrediet kwam ingevolge de ondertekening van het Verdrag van Sèvres, dat een Griekse bezetting van Anatolia legaliseerde, vormde Mustafa Kemal op 20 april 1920 een voorlopige regering in Ankara. Vandaar uit trok hij succesvol ten strijde tegen de Grieken en, na veldslagen in Sakarya (augustus 1921) en Dumlupinar (augustus 1922), heroverde hij Izmir in september.
De buitenlandse bedreiging was nu uitgeschakeld, zodat hij zich onledig kon houden met de binnenlandse problematiek en de conservatieven die de sultan bleven steunen. Mustafa Kemal ontbond het sultanaat op 1 november 1922 en riep op 29 oktober 1923 de republiek uit. hij werd president en stichtte de Volkspartij, die in 1924 zou worden omgedoopt tot Republikeinse Volkspartij. Turkije zou een éénpartijsysteem kennen tot 1945.
Mustafa Kemal wendde zijn prestige en charisma aan om grondige hervormingen door te voeren en islamitisch Turkije om te vormen tot een lekenstaat. Daartoe schafte hij het kalifaat af en meteen dus de religieuze macht van de sultan en voerde hij westerse opvattingen en gewoonten door, zowel inzake kleding, wetgeving, gedragsgewoonten, schrift en kalender.
Het Latijns alfabet verdrong het Arabische en de islam werd grondwettelijk afgeschaft als staatsgodsdienst. Het “Kemalisme” , zoals men het ging noemen, steunde op de beginselen van nationalisme en populisme. Mustafa Kemal had intussen al zijn rivalen geëlimineerd en heerste autocratisch, gesteund door zowel de burgerlijke als de militaire bureaucratie. In 1934 kende het parlement hem de naam "Atatürk" toe: Vader van Turkije, of vader des vaderlands.
Atatürk stierf op 10 november 1938 in het Dolmabahçe paleis in Istanbul. Hij was amper 57.
|
|
Wiki-Turkije
|
 Status: Wijzigingen niet mogelijk  Bijgewerkt: woensdag 24 september 2003
|
|
|
| |
