De negentiende eeuw | Geschiedenis | Alles over Turkije

In het midden van de 18de eeuw ontstond weer een heftig conflict met Perzië. De gevaarlijkste tegenstander van de Turken werd echter Rusland. De in 1768 uitgebroken oorlog bracht in 1774 de Vrede van Küçük Kaynarca, waarbij de Krim en Azov voor het Osmaanse Rijk verloren gingen.

Na een nieuwe oorlog (1784–1792) werd de Dnepr de grens tussen beide rijken. Mahmoed (Mahmud) II (1808–1839) hervormde het leger en liet in 1826 het voor de sultan inmiddels gevaarlijk geworden, conservatieve janitsarenkorps uitmoorden. Onder hem begon ook de Griekse opstand, die in 1830 met de afscheiding van Griekenland eindigde, terwijl de Vrede van Edirne (1829) Ruslands meerderheid bewees.

In 1839 begon een nieuwe periode, Tanzimat, waarbij van hogerhand hervormingen werden ingevoerd om het rijk te moderniseren. Rusland bleef de gevaarlijkste tegenstander. In 1853 kwam het met dit land tot de Krimoorlog, waarin Frankrijk en Groot-Brittannië aan de zijde van Turkije stonden. Het einde van deze oorlog, de Vrede van Parijs (1856), toonde de machteloosheid van de sultan (Walachije, Moldavië en Servië werden autonoom). Hervormingen in westerse zin, geproclameerd door Abdül-Medjid (Abdül-Meeid) (1839–1861), werden niet doorgevoerd en wekten onlusten in vele delen van het rijk, die, zoals Syrië en Arabië, naar onafhankelijkheid streefden.

Sultan Abdül-Hamid II (1876–1909) beloofde onder drang van de mogendheden en van enkele liberalen wel hervormingen (grondwet 1876), maar regeerde in feite reactionair en tiranniek. Opstanden op de Balkan leidden tot ingrijpen van Rusland (Russisch-Turkse Oorlog 1877–1878), dat tot vlak bij Constantinopel doordrong. Het Congres van Berlijn (1878) bracht voor de sultan wel enige verlichting, maar deze was nu geheel afhankelijk van de mogendheden.

Cyprus kwam onder Brits bestuur, Bosnië onder dat van Oostenrijk-Hongarije, Griekenland kreeg uitbreiding van gebied. Roemenië werd geheel onafhankelijk en Bulgarije werd een autonome provincie. Daarna volgden nieuwe moeilijkheden: in 1882 werd Egypte onder Brits beheer geplaatst;
in 1897 ontstond oorlog met Griekenland, waardoor Kreta onder een Griekse gouverneur kwam.

In 1905 werd de Balkankwestie buiten de sultan om geregeld. Een Jong-Turkse beweging, die door liberale hervormingen de nationale kracht wilde versterken, werd gesteund door de mogendheden: in 1908 moest Abdül-Hamid de grondwet van 1876 werkelijk invoeren (hij werd in 1909 afgezet, omdat hij de reactie weer steunde).

Turkije was inmiddels financieel geheel afhankelijk van de mogendheden en ging gebukt onder een zware schuldenlast. Duitse officieren waren intussen belast met de hervorming van het leger. In 1911 viel Italië Turkije in Tripoli aan, een oorlog die leidde tot het verlies van dit land en van de Dodekánesos. Griekenland, Bulgarije en Servië ontketenden de Eerste Balkanoorlog (1912–1913), die na een korte vrede het Turkse Rijk in Europa reduceerde tot een klein gebied rondom Constantinopel. In de Eerste Wereldoorlog koos Turkije, onder aandrang van de toen machtige Jong-Turken, de zijde van Duitsland. De Dardanellen werden met succes verdedigd, op de Balkan en in het oosten werden eerst enige successen behaald, maar ten slotte drongen de geallieerden in het oosten op.

Arabië maakte zich onafhankelijk en in okt. 1918 moest Turkije capituleren. Bij het Vredesverdrag van Sèvres behield het alleen Constantinopel en Klein-Azië zonder de westelijke kuststrook.

Tegen de afloop van de oorlog kwam het nationalisme in verzet. Hierin vervulde Mustafa Kemal Pasja (na 1934 Kemal Atatürk geheten) de hoofdrol. Een in Ankara bijeengekomen Nationale Vergadering proclameerde zich tot staatshoofd en begon de strijd tegen de Grieken (1920), die eindigde met de verovering van Izmir. De geallieerden legden zich hierbij neer, en bij het (nieuwe) verdrag, vastgesteld op de Conferentie van Lausanne (1923), behield het volledig onafhankelijke Turkije het in de wereldoorlog veroverde en ook Edirne en Cilicië.

Intussen had een tweede Nationale Vergadering sultan Mehmed VI (1918–1922) afgezet.

Geschiedenis

Wiki-Turkije